replika saat ve düşünce öyküsü
en güzel bilgileri yazan replika saat dediki nnı bilmezler (...) ama çabn gerekaemelenni -getifneya Kaaur durumları sezgileriyle görürler ** îlerlemenm süreklılıbAi aagl*3^*^*r olarak bu deİMh lann davranışlarının ahlak ilkelerine uyması gerakmeı *Bu davranışlar ahlak yönünden gerçekten eleştirilir mtelikteyse de, boylsame ffOçkl kıasae 1er yollan üzerindeki nice masum çiçeği ezmeli ve nice neanevı çığneyarak parçalamalıdırlar.’*
ilerlemenin hedeh. dünyanın mutlak ve son amaa. öıgurluğun gerçek leşmesidir insanlığın özgürlüğe doğru ilerlemesinin koşulu ise, dusenlı devlettir Devlet bireylenn bir araya gelerek bir toplumsal sözleşme yapmak suretiyle kurmaya karar vermeleri sonunda yaratılan bir şey dağıldır Devlet gerçek bir varlık, “Dünya Tarihinin Bireyidir * Mutlak Akıl'ın kendi ni belb etmesi olan halkın akimın (belirli bir ulusun tarihsel ve yaşayan kul türü -dili, dini, sanatları vb.) organik bir bütün olarak somutlaşmasıdır Devlet aynı bir kişilik gibi, usu, iradesi ve görüşleri olan süper kişiliktir Sıradan insanlar ahlaksal durumlarını ancak devletle ilişkileri içerisinde ka zanırlar ve böylece devletin kapsadığı organik birliğin parçalarıdırlar Bı reyler, haklara sahip olarak tam özgür, ancak devlette olurlar, devletten ay n olarak anlamlan ve değerleri yoktur; kimliklenni ve gerçeklılıklennı an cak devlet aracılığıyla bulabilirler. Bağımsız kişiler olarak onurluluklanna devlette ulaşırlar.
Düzenli bir devlet, özgürlüğe doğru ilerlemenin koşuludur Özgürlükse insanın her istediğini yapabileceği başı boşluk değil, devletin kurallanna bağlılık içerisinde, karşılıklı birbirlerinin haklannın tanındığı ve karşılıklı görevlerin kısıtlamalarıyla toplumsallaşan, bireysel haklardan yararlanılmasıdır Hiçbir canlı sonsuz özgür değildir: doğal olanaklannı gerçekleştir mek üzere özgürdür. Akıllı bir yaratık olan insan, özgürlüğünü, ussal potansiyelini geliştirerek gerçekleştirir ve bunu yapabilmek için hareket özgürlüğünden özveride bulunur; içinde yaşamak zorunda olduğu düzenli bir devletin yasalarına boyun eğer ve toplum yararına hizmet eder
Bireyleri karşılıklı haklan ve vükumlülükleri ile bağlayan yasalar dev letin temelini oluşturur. Yasalar bireylere kendi dışlanndan zorlanmış ve özgürlüklerini kısıtlayan kurallar gibi görülürlerse de, gerçek bunun tam tersidir, çünkü yasalar özgürlüklerinin ıfadesidırler Bırevlenn oınei iradeleri ile toplumun nesnel iradesi arasındaki çekişme, öznel yarar ile kamu va-rannı eş gören ahlaksal irade tarafından gidenlerek sentez ve uzlaşma sağ lanmıştır. Çünkü insan doğal olarak toplumsal, ahlaksal bir yaratık oldu ğundan, yurttaşlık ruhu da doğasındadır ve kendınınkı yanında başkaları mn iradelerinin de olduğunu, yasaların kovduğu kuralların ve kısıtlamaların toplumun yararına olduğunu bilir ve kabullenir
insanlar yasaların yararlılığına ve gerekliliğine inanır oldukları bu
Hegel idealizminde yanılgıya di^tü, altüst edilmelidir, doğru yanı vnt^
getirilmelidir, gerçek olan idea değil, duyuların deneyimlediği nesneleri dedi. T^esne, gerçek anlammda, yalnızca duyularla saptanır, (...) duyular^ saptadığı nesnelerden, algılamadan ve duyumsamadan başka hiçbir şey den kuşkusuz emin olunamaz." Mutlak Ruh olan Tann’nın kendi kendinin bilincinde olması, gerçekte insanın kendisinin kendi bilincinde olmasıdır Tanrı esasta insanın kendisini yansıtmasından başka bir şey değildir, ger çek Tanrı insanm kendisidir. Tanrı, insEinlann içlerindeki istekleri, umut lan, korkulan, kendine ilişkin düşünceleri ve duygulan simgeler Bu ne denle, Tann, insanın değer verdiği tüm nitelikleri yakıştırdığı, nesnel ger çeldiği olmayan ideal insamn imgesinden başka bir şey değildir. İnsanlığın tarihi boyunca yararlı olmuştur gerçi, ama şimdi, insanm kendini tanımasi' mn bu daha yüksek safhasında yararlılığı kalmamıştır. Onun yerini insamn kendisinin, maddesel insanm alması zamanı artık gelmiştir. Dinin yerini artık siyaset almalıdır, insan kendini toplumsal faaliyetleri ile mükem-melleştirmelidir.
Bilimdeki gelişmeler 18 yüzyılda ve 19 jrüzyıla gınşte devanı etU 19. yüzyılda yapılanlar bir önceki yüzyılda yapılanlann geliştirilmesi ol> du genellikle. Bilim dallarında hızla geliştirilen bilgiler ve dünyanın her yanında yapılan bilimsel araştırmalar dünyanın üzerindeki yaşama ilişkin çok sayıda yeni bilgi getirdi.
Bilimsel düşünce, uzayın gündeme getirilen sonsuzluğu içerisinde yolculuğunu hızla sürdürdü. Matematikçiler ve astronomi bilgmlen New ton’un ileri sürdükleri üzerinde çalışmalarına devam ettiler, ay, gezegenler ve kornetler üzerine yaptıkları daha kesin hasaplamalarla Newton*un varsayımını daha ilerilere götürdüler, nebular hipotezi geliştirdiler
1781 William Herschel, Uranüs gezegenini buldü
1788 Laplace: Gezegenler Sisteminin Yasaları
1796 Laplace: Dünyanın Sistemi
Laplace çalışmalarıyla nebular varsayımı ve Newton’un yerçekimi yasasmm kanıtlanmasına katkıda bulundu, dünyanın ve evrenin düzenliliğini özetledi.
1800 Herschel, kızılötesi (infraruj) güneş ışınlarmm varlığını buldü
1802 Herschel, Satürn’ün üydülarmı büldü.
1808 John Dal ton, atom küramım tanıttı.
Simyanın yerine oturan kimya, sonsuz çeşitlilikte kimyasal fenomeni, birkaç temel elementin etkisi ve tepkisi ve karşılıklı değişimleri ile açıkladı
1777 Lavoisier: -modem kimyanın kurucusu- havanm oksijen ve nitrojenin karışımından oluştuğunu kanıtladı.
1787 Lavoisier: Methode de nomenclature chimıque.
1790 Lavoisier: TraiU iUmentcurt de chimie.
1794 Lavoisier: Giyotinde öldürüldü (Bir kuşku üzerine, Devnm Tri bunü tarafından tutuklanarak ölüme mahkum edildi Büyük bir bilim adamı olduğu ileri sürülerek bağışlanması ıstenmce Tribün, “Fransa’da artık bilim adamlarına gereksinmemiz ydı* karşılığını verdi.)
1817 Berzelius: Selen3nım ve lityumu buldu.
1818 Stromeyer ve Hermann, kadmiyumu buldular.
Doj:anın buhar, yararlanma alanına sokuldu
1764 Jamef Watt, buhar makinesine ilk adım olan kondansat buldu
1782 J Watt, buhar makinesini buldu.
1785 J Watt, Matthew Boulton ile birlikte, buhar makinesini bir p|.
muk ej^rme fabrikasında uyguladı.
1803 Robert Ful ton bir tekneyi buhar makinesi ile hareket ettirdi
Dolanın bir başka gücü olan elektrik, giz olmaktan çıkanidı ve 11U4. nın yaşamındaki yerini almaya başladı.
1752 Benjamin Franklin şimşeksavan buldu.
1771 Luigi Galvani sinirsel uyarmanın elektriksel doğasını buldu 1800 A. Volta, pilden (kurşun ve bakır levhalardan ilk pil) elektrik üretti.
1821 Michael Faraday, elektromanyetik rotasyonun esaslarını buldu
1826 Andre Ampere: Elektrodinamik
1826 Leopoldo Nobili, galvanometreyi buldu.
1834 Faraday: Law of Electrolysis.
1837 Samuel Morse, elektrikli telgrafın işleyişini New York ta gösterdi
ENDÜSTRİ DEVRİMİ
Bilimlerin teker teker kendi kişiliklerini kazanması ve her birindeki yeni buluşların birbirini izlemesi, yaşama uygulanabilir olanların çeşitli teknolojilerle uygulamaya sokulması, Endüstri Devrimi’nin başlaması demekti 19. 3rüzyıla girildiğinde bilimsel buluşlar bir hayli ivme kazanmış, buluşlann uygulamaya konmasının getirdiği Endüstri Devrimi de, bilimsel buluşları izleyerek, kendi hızının ilk ivmesini almıştı.
İngiltere'de James VVatt'ın kondansatörü bulması (1764) ve buhar ene^ısınden yararlanarak bir makine yapabilmek için sürdürülmekte olan çalışmalan sonuçlandırarak devamlı çalışabilir bir buhar makinesi yapması, buharla elde edilen enerjinin mekanik işlerliğe çevrilmesini mümkün kıldı Watt bu buluşunu o güne kadar elle çalıştırılan pamuk eğirme makinesine uyguladı ve Endüstri Devrimi’nin ilk sayılacak olan adımını attı, zira buhar makinesi daha sonraları, “tum zamanların en büyük buluşu” olarak nitelendirilecekti.
Kndu»tny* dair frelışmoler. bir auredir pamuk esirmede ve pamuklu dokumada ella v'Mİıştırılan tezgâhlarla, kadınların ve çocukların kendi evlerinde çalışmaları şeklinde oluşmaktaydı İthal edilen pamuk bu yöntemle iplik ve kumaş haline getiriliyor ve gerek iç pazara gerekae kıta Avrupa ama ve tüm dünyaya satılıyor, tezgâhların sahiplen olan serma-ytHİarlara o güne kadar görülmemiş gelir getınyor, kırsal bölgede yaşayan insanlara da ek ya da tek gelir kaynacı oluyordu Ancak pamuklu dokumaya istek o kadar artmıştı kı. elle çalıştınlan tezgâhların üretim trm|>osu bunu karşılamaya yetmemeye başladı James Watt’ın tezgâhlan çalıştırabılen buhar makinesini bulması ve dokuma endüstnsının evler den fabrikalara geçmesi, bu tempovu ve İngiltere’nin, sonra da tum Avrupa’nın. koylu-kasabalı ayrımına dayanan toplumsal yapısını kökünden değiştirdi.
“Endüstri Devrimi" deyimini yaygınlaştıran İngiliz toplumsal reformcu ve ekonomist Arnold Toynbee’ye (1852-1883) göre, "yavaş yavaş çözülmekte olan Ortaçağ endüstriyel hayatı (...) buhar makinesi ve motorlu dokuma tezgâhı tarafından birdenbire paramparça edildi” Ve 19. yuzv'il bilimin başarılarının teknolojiye ve endüstriye uygulandığı ivmeli bir gelişme ve ilerleme dönemi olarak tanımlanacak şeklini aldı Bir Londra gazetesinde 1897 yılında çıkan bir yazı. Kraliçe Victoria’nın uzun egi'menlık sürdüğü bu yüzyılı şöyle vnru m Uyacaktı:
Onun egemenliği sırasındaki ilerlemenin en çarpıcı ve en açık kanıtı, fiziksel bilimin buluşlarının günlük yaşama sokulmasındaki giderek artan hızdı Buhar ve elektrik, zaman ve uzayı geçen altmış yıl içerisinde ondan önceki altı yüz yıldakinden daha büvük çapta fethetti; öyle ki insan şimdi dedesinin elli yılda başarabileceği deneyimi on yıl içerisine sığdırabiliyor
Fabrika sisteminin ve endüstrisinin başiması ve üretimin artması, hızlı üretilen malın hızlı dağıtımı sorununu bt^raberinde getirmesi, makineleşmenin bu kez de ulaşımda başlatılmasını kaçınılmaz yaptı 19 yüzyılın hemen başında, Rıchard Trevıtchıck’in bulduğu, halk arasında "demirden at* olarak tanımlanan lokomotif, demiryolu ulaşımını başlatmış tı Aynı sıralarda Amerika’da Robert Fulton’un ilk kez bir tekneyi buhar makinesi ile hareket ettirmesi ulaşımdaki devrimi denız-yolunda gerçek-laştırdı
Endüstride ve ulaşımdaki bu gelişmelere ayak uydurma sırası çok geçmeden haberleşme alanına sıçradı. Üretim ve ulaşımın hızlandığı bir çağa girilmişti ve en hızlı haberleşme şekli olan güvercin artık bilim ve endüstri çağının gerisinde kalmıştı 18 .yüzyılın ortalarından başlayarak.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder