replika saat ve düşünce öyküsü bilgi
en güzel bilgileri yazan replika saat diyorki Benjamin Franklin, Luigi Galvani, A. Volta, M. Faraday a Nobilı gibi bilim adamları tarafından geliştirilen elektrik haberleşme alanında yararlanılabileceğini düşünen ve haklı da çıkan Samuel Morse telgrafı buldu.Yapılan buluşlar yenilerini getirdi ve kısa sürede üretim, ui herleşme alanlarındaki değişimleri tarımdakiler ve günlük başkaları izledi.
TOPLUMSAL SONUÇLARI
Endüstri Devrimi*nin sonuçlan insan yaşamının her alanında, langıçta ekonomik ve toplumsal, sonra da siyasal alanlarda, önemli değ\ şimler ve oluşumlar getirdi beraberinde. Fabrikalarda çalıştınimak uze re kırsal kesimlerden getirilen işçi yığınlarının yerleşmesiyle oluşan fabrika kentleri o güne kadarki kasaba ve kırsal kesimden oluşan yapıyı de^ ğiştirmeye, kentsel yapıya dönüştürmeye başladı. Fabrikalann yoğunlaş tığı yerlerde, kent yaşamını bilmeyen işçiler tarafından oluşturulan ge cekondu" mahalleleri, buralarda oturanların yoksulluğu ve sefaleti, çağu nice insancı yazarlarının kalemlerine konu edildi. Çoğunluğu kadın vı çocuk olan işçiler, güvenliklerinden yoksun koşullar içerisinde günde 12 13 saat çalıştırıldıktan sonra verilen düşük ücretlerle, durumlanm dü zeltmek umuduyla geldikleri kentlerde, f^abrika sahiplerinin sömürüler sonunda, ancak sefalet ve mutsuzluk buldular. Eski yoksullukları ve se fillikleri kentlerde şekil değiştirdi ve daha da arttı. Daha önceleri, pat ronlar tarafından evlerine getirilen tezgâhlarda çalışırken, bahçelerind az çok bir şeyler yetiştirip bunlarla geçinebilen ve temiz havada yaşayaı insanlar, şimdi, aldıkları düşük gündeliklerle daha zor geçinir oldulaı \ sefalet ve fabrika bacedannm dumanının kirlettiği hava içerisinde bunal dılar Komur madenlerinde çalışanların durumu ise daha da acıklıydı.
^ Bu gelişmelerin sonucu olarak, birçok kimsenin yaşam düzeyi taril ^ boyunca görülmemiş derecelerde yükselirken, çoğunluk ise bu gelişmeler \ den ve dönüşümden payını ters orantılı aldı, sefaletin içine daha da battı \ Yeni makinelerin sahipliğini ellerinde tutan sermayeci azınlığın, çalışmı \ koşullarından ücretlere ve işe alıp işten çıkarmalara kadar işçiıiin kade \nni ve tum üretim surecini denetiminde tutması, iki kesim arasında gi Uerek artan bir hizipleşmeyi başlattı. Endüstri Devrimi’nin hızlı gelişimi ferisinde yoksul kalan kesimin, gelişmelerin
Comte 1825’te, mutsuz sonuçlanan ama yine de 1842’ye kadar ıty^ bir evlilik yapmıştı. O yıl karısından ayrıldı. Birkaç yıl sonra Mme.Ck thilde de Vaux adında bir kadına delice âşık oldu. Sadece bir yıl süren kadının ölümü üzerine sona eren bu aşkın, Comte’un ondan sonrakiyi, şamında duygusal yanını etkilediği ve gençliğinde uzaklaştığı dinselli^ geri dönmesine, pozitivist toplumunda yeni bir dine, insanlığı yüceltecek bir insanlık dinine gerekseme duymasına neden olduğu Comte’a ilişkin kaynakların çoğunun ortak yargısıdır. Pozitivist toplumda kadına etken rol vermesinde de bu aşkın büyük rolü olduğuna inanılır.
Comte’un pozitif felsefesinin özü, doğada son amaç ve hedef bulun madiği; nesnelerin özlerini, derin ve gizli nedenlerini bulmaya çalışma nın da boş ve bırakılması gereken bir uğraş olduğudur. Bunu şöyle ifade eder.
İnsan mutlak idealar elde etmenin olanaksızlığını kabul ederek, evrenin başlangıçlarını ve hedeflerini aramayı ve her şeyin en derin nedenlerini öğrenmek çabalarını bırakmalı; deneyimi us ve gözlem ile birleştirerek, kendini geçerli yasaları -yani değişmez ardıllık ve benzerlik ilişkilerini- bulmaya vermelidir.
Comte’un, insan aklının gelişmesi üzerine Batı insanının, (çünkü Comte’a göre Doğu -Hint ve Çin- aklın gelişmesine katkıda bulunmamışlardır) yaptığı tarihsel incelemenin sonucu olarak oluşturduğu pozitif felsefesinin temelinde, onun ünlü üç safha yasası yatar. Bu yasaya göre, tarihin süreci içerisinde insanlığın düşüncesi, her alanda, her birinin gerçeği farklı yollarla aradığı üç evrimsel safha geçirmiştir: 1. Teolojik, 2. Metafizik, 3. Pozitif ya da bilimsel.
İlkel teolojik safhada, duygularına ve düş gücüne bağımlı olan insan her fenomeni doğaüstü nedenlerle, kutsal güçlerin işi olarak açıkladığından düşüncesi teolojik yönde gelişti. Tüm doğa olaylarını, evreni, kendi kafasında yarattığı ve kendine benzettiği doğaüstü güçlerin, ruhların ve kalınların işi olarak gördü. Antik Çağı ve Ortaçağı da içine alarak, 1400 lolaylanna kadar süren, insanlığı çok ya da bir tek tanrının dünyasal ve-Sllfarinin yönettiğine inanılan bu safha da kendi içerisinde üç dönem ge-İrdi: animizm ya da fetişizm, çoktanncılık, tektanncılık.
catechisme: İlmihal, din kurallannı açıklayan kitap 476
Metafızıksel safha, teolojinin düşsel aşırılıkları ile pozitif safhanın bilimsel usçuluğu arasında geçiş dönemini oluşturdu. Akıl, daha bilgiçlik taslayarak Tann’nın yerine doğayı, kutsal gücün yerine doğanın gücünü ve ilkelerini geçirdi. Doğa olaylarının gerisinde kişisel güçlerin iradelerinin yerine; soyutlamalara ve kişisel olmayan güçlere yönelerek görünıiş-lerin gerisine gizlenmiş ve görünüşlerden daha yüksek gerçekliğe sahip kişivsel olmayan güçler ve nedenler aradı ve bunları doğa yasalarında buldu Bilim de bu alışkanlığı devam ettirerek filozofların duyumsanan dünyanın gerisinde sürdürdükleri arayışlardan pek farklı olmayan, metafi-ziksel olmaktan ileri gitmeyen varsayımsal varlıklara başvurdu ve halen de başvurmaktadır.
Teolojiye olduğu kadar metafiziğe de karşı olan Comte’a göre, bilimm fenomenlerin davranışlaı ^ndan çıkardığı yasalar doğa olaylannm nedenlerini değile nasıllarını tanımlarlar. Bilim bu yasaları olayların nedenleri olarak gördüğü sürece metafiziksel safhayı aşamamış demektir. Çünkü, doğa olaylarının ve evrenin nedenini bilmek olanaksızdır Düşünce,
19 yüzyılla birlikte başlayan pozitif bilimsel safhada, gücünün ötesinde olan bu boş hevesleri bırakmıştır artık; şimdi fenomenler arasındaki sürekli ilişkiler üzerinde durmaktadır. Deneyimlerin ötesinde açıklama arama zamanı geçmiştir. “Akıl, mutlak bilgilere, evrenin başlangıcma ve amacına, fenomenlerin nedenlerine ilişkin boş arayışlarından vazgeçti ve şimdi bunların yasalarını, yani değişmeyen ardıllık ve benzerlik ilişkilerini incelemeye yöneldi. Uygun bir şekilde birleştirilen akıl yürütme ve gözlem bu bilginin araçlarıdır. Gerçeklerin açıklanmasından söz ederken şimdi anlaşılan; sadece bir tek fenomen ile, bilim ilerledikçe sayılan sürekli azalan kimi genel gerçekler arasında bir bağlantı kurulmasıdır.” Amaç, her fenomenin bağımlı olacağı, her şeyi kapsayan tek yasayı bulabilmektir; bu bulunabildiğinde, gelecekteki olayları önceden bilmek mümkün olacaktır Her türlü açıklamalann gözleme dayanması gerekliliği öngörülen, tarihsel sürecin mutlu sonu olan bu pozitif safhada akıl metafizikle ilgili hiçbir düşünceye değer vermez; sadece, fiziksel bilimin yöntemini izler. Duyumsanabilir evrenin dışındaki gerçeklere ilişkin her türlü varsayımı mistik ve düş ürünü olarak reddeder.
Comte a göre bu uç aşamalı gelişme yalnız düşüncede değil, bılimle-nn her birinde de görülmüştür. Pozitivist kurama göre beş ana bilim dalından her bin bu uç safhayı izleyerek, konulannın basitliği ve genelliği azalarak karmaşıklığa ve somutluğa doğru evrim geçirmiştir Antik Çağda en soyut olan matematikten (Comte'a göre matematik bilim değil, bilimsel bir araçtı) astronomiye geçilmiş, gerçek bir bilim olarak fiziğe geçilmesi için 17. yüzyıla, Newton’a kadar beklemek gerekmişti. Daha sonra da Lavoisıer ile kimya, Bichat ile de biyoloji başlamıştı Bu bilimsel ilerleyişin hedefi, içlerinde en somut olan toplum bilimin, Comte’un ken-
di koydııj^u deyimle •‘80»yoloji’’nin yaratılmasıdır. Bu evrimsel gel her bilim dalı ondan öncekinin başardı^ sonuçlardan yararlanmu^^ dayanmıştır Pozitif safhada mümkün olan sosyoloji, daha önceki nn tumündcm yararlanarak, banş içerisinde düzenli bir toplum oi rulmnsı için bu evrimsel seriyi tamamlar, tüm bilimlenn zirvesinde^ nm alır Bu nedenle, öteki bilimler sosyoloji bilimine ışık tutmak ve yaratmak için var olmuşlardır Sonunda, bilimsel yöntemin uygul^ alanı toplumsal yaşam olmuştur, insan bilgisinin tamamını sentez mek, fiziksel vc doğa bilimlerinin yöntemlerini uygulayarak toplunjgıj gerçeklen incelemek ve bunlan yöneten yasalan saptamak, pozitif yi bilimsel siyasal düzeni mümkün kılarak toplumu mükemmelleştirmek sosyolojinin u^aş alanıdır insanlığın geleceği için umudu, sosyoloji bili, minin yerleşmesine ve toplumun ilerlemesine rehberlik etmesine bagh dır
Toplumsal yaşamın gelişebilmesi ve daha iyiye götürülebilmesi içm ‘‘çocuklukların bırakılmasr ve gelişmeyi önleyen metafıziksel safhanın aşılması, pozitif bilim safhasına geçilmesi gerekir, işte o zaman, evrene bilimsel açıdan -deneyimin pozitif bilgisi içerisinde- bakıldığı zaman, yaşam bılimsfd temeller üzerine yeniden düzenlenebilir ve toplumun ilerlemesi mümkün olabilir. Dünya ancak bu şekilde, insanlar ahlaksal ve toplumsal olaylarda da fiziksel olaylardaki gibi bilimsel olduklan, pozitif bır hayat felsefesi edindikleri takdirde kurtulabilir.
Çağında bilimlerin gelişmesi, teolojiye dayanan eski düzenin geçerliliğini yitirmesine neden olmuş; Fransız Devrimi de, değerleri metafızik-sel olduğu için, toplumun yeniden düzenlenmesinde yararsız kalmıştı Çağın Avrupa’sının başta gelen sorunu ve ileriye dönük hedefi toplumun tumuyle yeni baştan düzenlenmesi, temeli toplumsal ahlaksallık olan bir bilimi iman olarak benimsemesi olmalıydı. Devrimle gelen anarşik durumun üstesinden gelebilmek için, gerek toplumda gerekse felsefede bir toplumbilim -sosyoloji- geliştirilmesi gerekirdi. Bilimselliğe uygun pozitif bir felsefe uzenne kurulan bir toplumbilimi geliştirerek gerek toplumda gerekse felsefede reform yapmaya kendinde yetenek gören Comte bunu kendine görev edindi.
Bilimsel bir çağda toplumu birleştiricilikte de, siyasal otoriteye destek olmada da, eski teolojinin -Hıristiyanlığın- etkenliğini yitirmesi ve eski değerlerin yıkılması, insanları ruhsal ve düşünsel bunalıma ittiğinden Hınstiyanlığın yerini alacak olan yeni bir din ve yeni bir rahipler ordusu gerekliydi tnsanlann kurtuluşunu, onları yeniden birleştirecek bir inanç yaratılmasında gören Comte, dinsel inancın bilim çağında bile bı-rakılamazlığını kanıtlarcasına, gençlik yıllarında uzaklaştığı dine yenilen dönmek durumunda kaldı. Pozitif felsefesine ve bilimselliğe daya-an, doğaüstünden arındınimış, seküler reformlar» ^ toplumsal adaleti
^jgtıfclrrm btr toplum ruhunun egemen olduiu hu- teolojik Utopjre eleş luneeye kalkifiı
FMBUf loplumde. tneenUrm efit okKıgu ve halkın efemenlıfuıe de> veaee demokrmetnın en lyı yOnetim şekli oldu^ yemlfilen bırak ilmeli âur Büımeel gerçekler, maanlann e^t olmadıklanıu, farklı yetenekleri eUutuBu. bu nedenle de toplumda farklı ee derişik ymrlen bulunduğunu fŞitermektedir Bu nedmıle, eşitlik, ınaan haklan, halkın efemenlı|ı fibı kâ% ramlar meiaficikeel eoyutlamalardan başka şeyler delildir Bu keetn vargı ıçenaınde, toplumsal 3rapının yeniden dutenlenmeeı tasanmında deaetıın g\l%*enceaı olarak otoriter bir devlet, hem de yem teolojisinden fuç sisn bir devlet önerdi önerdıp yönetim şekli, Calvın’in Cenevre'sini -sadece bilimsellik farkıyla- andıran bir teokrasi ıdı insanlardaki ruh •al ve sıKınsel husursusluga bırbıriyle uslaştınlamas olan bilim ve din, es ile otonte. aracındaki çatışma neden olduğundan, yem dusenlenecek bilimsel topluma u>*ımn tapınma şeklini, Fransız Devruni'nın us kültün dtn de esinlenerek. *tum ınssnlı^hn yüce varlık ve gerçek Tsnn kabul edıkiılh'* insanlık Dini olarak önerdi Toplumun bırh|rı Tann ya ıbadı^t ile detil, insanlık davasına adanmakla saklanacaktı Tum insanları sevmek, msanlan başkalarının iyili^ne adamak, kısacası "başkaları için yaşa* mak* ve toplumsal, ekonomik, siyasal tum faaliyetlere ahlaksallık aşıla^ Biak. bu an dinin ilkeleri olacaktı. "Eskinin Yüce Varlığı gibi 'ağırbaşlı ve hareketsiz' olmayan, canlı, hazır ve dinamik, dahası da, varoluşu ona ta< panlann sevgisine dayanan yem bir Tann."
insanlık Dını'nın. Hıristiyanlıktaki azizlerin yennı alacak olan pou tmst azizlen, düşüncenin ve bilimlerin gelişmesine katkıda bulunmuş, msanlıtı bilim çakına getirmiş filozoflar ve bilim adamlanndan olacaktı Devlet otontesının üstünde güce sahip olacak olan pozitıvıst rahipler. bı lımsel-endustriv’el kesimin seçkin insan do^aaı ve sorunlan uzenne bilgi sahibi kışılen arasından, karakterlen, nıtelıklen, entelektüel yetensklen gea önünde tutularak seçilecekti. Toplumbilimci nitelikler taşıyacak olan bu insanlık Dini rahipten yem düzenin aynntılarmı saptayacaklar, posı-tmst doktnnleri öğretecekler, eğitimi ve ahlakı denetleyecakiar, vvu-ttaş-lar arasındaki anlaşmazlıklann çOzumlenmeaınde aracı olacaklar ve devleti yönetenlere vol göstericilik yapacaklardı
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder