replika saat ve anlam bilimi
en güzel yazıları yazan replika saat diyokri Sok. önoeSJe: 9S vt anlamın birleşmesinden ok^n iBı bnaacbr Saz, bu âzdbğfyle dfl biHminin Mzlukahaı nda narittmr Bununla birlikle, sözlerin söz dizanik. ^ aâfA nocm buAundt.^ içirv sözlerin dÛ bdgim jSnk ■V SüeârriirT» saz öbekleri ve cümleler kuruko' 0lık \ h^ksr fey trakiur denflebihr. Söz cfafsıda, soz oir.'âhde bcacnak j^ûçlûr. Bu yüzden, söz, yalraz st^ ^rarak saz âamvMk weya dil bilgilik bv < konumdur.Meâen, sainezca emende btr yer tutan idkr Vmiâdaan ve grrgrkleştıııdikkn •e, Krafr-s’anK ur vafr eylem
de ad olarak kuUarulabilmeleri, ordarm sözlük kuUamlmalanyla mümkürrdür; adlarm cümledeki kül\^^^|^ lae, yapan veya olan varbklar olarak, yani özne ve varlık olar^ kuUamlmalanyla gerçekleşir. Bü sözlük birirrünin söz dizimiıyd* ad olarak kullanılması demek, o sözün özne veya nesne olaıaV I kullanum demektir. Bir söz, söz diziminde özne veya nesne oW 1 rak kullamlmamışsa, ad olarak kuUarulmamış; sıfat, zarf, zamıt, eylem adı veya edat olaurak kuUanılmış demektir.
Dil bütünüyle bir adlandırmadan ibaret olduğu i<^, bit siM. kadar, söz öbeği veya cümle de ad olarak kullanılabilir Söz cbe^ Uişkilendirilmiş veya rütelendirilmiş bir varlığm; cümle ise, biı yapma veya olmanın, yani bir olayın adıdır. Bu yüzden, sözler de, söz öbekleri ve cümleler de, söz diziminde aynı değere saluç birimler haline gelirler; çünkü dil kullanımında, bir önceki varük.
(söz veya söz öbeği) veya olay (cümle), dil kullamım öncesaırde mevcut olan yapımlık öbekler olaradc işlev görürler.
Ad olmak demek, kendi başına var olan bir biliye ışarett obnak demektir. Adlarm işaret ettikleri bilgiler, kendi başl; var olabilen, var oluşlan başka bir varlık veya olaya ba^ < bilgilerdir. Bu yüzden, adlarm olumsuzu olmaz; varsa va adı da vardır; yoksa yoktur, zaten bizim de böyle bir yok demektir. Sıfatlar ve zarflar ise, tek başlarına var ola bi%i türlerinin adlandır. Zamirler, kendi başlarına bilgilerin adlan oluşlanyla adlaıra bervzerler; çünkü başlarına var olabilen bilgilerimize işaret eden adların neaıe olnuı, işaret, soru veya belirsizlik gibi genel ö\çe\ öbeklenmiş karşıhklandır. Bu yüzden, zamirler de adlar' cümlede ya özne ya da nesne olabilirler. Kısacası zamirler,^ kışi. nesne, soru, işaret ve belirsizlik g^i ölçeklerle ftbeV adlan bu tekler içinde topluca bildiren sözlerdir.
bdgiierimize ad olarak kullanılmalan demek olar\ sıfatlar, özellik adlandır. Adm, yani varlığın var oluşu ile sıfatın, yani özelliğin \-ar oluşu, farklıdır. Varlık kendi v’ar oluşuyla gerçekleşebilirken, özellik, ancak varlıkla gerçddeşebilir. Varlık elle tutuhır somut bir bilgi; özellik ise, varlıkla var olabilen saymaca ve soyut bir bilgidir.replika saat Bu yüzden, varlığın \’ar oluşu adı ile gerçekleştuilebilirkea özelliğin var oluşu, yalnızca sıfatın kullanımı ile gerçekleştirilemez; çünkü sıfatın işaret ettiği özelliğe sahip bir varlığa ıhbyaç vardır. Bu yüzden, sıfat olma ya da özellik adı olma, ancak ve en az bir varlığm var oluşuyla ilgilidir. Yine bu yüzden, ad olma, dil biriminin tek başına gerçekleştirebüdiğı bir bilgiye işaret ederken. sıfat cdma, tek başına gerçekleşememekte, ancak bir adm. bir varlığm var oluşuyla mümkün olabilmektedir; Bu yüzden, ad. tek başına var olabilirken, sıfat, ancak bir varlığm nitelendiği vaptlarda gerçekleşebilir.
Bir özellik adınm gerçekleşebilmesi için, her şeyden onoe, o özelliğe sahip bir v'arlığa gerek vardır. Bütün özellik adlan, sıfat olmava en uygun sözImlir. Sözlükte ancak bir özellik adı olan sözler, böyleoe, söz diziminde sıfat olurlar. Nitdeyid ve açıklayıcı, vani afat ve zarf olmaya en uv’gım sözlerse, renkler, nitelik. lüoelik. sayv zaman ve durum gibi tek başlarına var olamayan bilgilerin adlandır. Bu adlar da, dediğimiz gibi, ancak söz diziminde sıfat veya zarf görevi üstlenebilirler.
a. SoziiifctP st/kf; Sözlerin grameriik saaâandmlrnasmda. adlarm rutelikleriru belirten sözlere gönderme yapmak için kuUanüan Inr terimdir. Varlıkların taşıdıklan her türden özellik adlandır.
k Sdz dizimûuU nfmt: Varlık ve eylem adlaa varlık ve eylemleri tvumlamazlar. anlara yalnızca işaret ederler. Variıklann oaeUıklenne ad lüan her türlü söz. söz öbeği veya cümle (ad-eyksn), afat olarak kullanılabilir Sıfat nitelik adıdu Varlığm var okif afah olarak kuUanabüdığimiz bütün birimler, sozlûksel sıfat il» durum ridı kısaltma öheklen. varlığm bütün rvlem sıfatlan dşL krf afat niteleme öbekleri.
Sodüfc bemlemn nteieyKi nUrm ^ -Vj, İm mşm da anin'. zarfVı Jnmuiır. Sozier kadUr. m vp uııii<tw Jp ngf otorak ku^indabtluier Sıfadar gfa ^ MBİhiı İJ1.MMİI' i'w> İde başionna var olamayan •c dnfc «ızoİBiıfcaalandr Zarflar da oczel0( odLandr ıır^*^— «anacar çak —harekeHennde çoriicr.
amar flfcsHİr ±ze*e, yer, raldEat, moefik, durum »t 9aı£r« ■—««»»—» {jsiL cyİRnieınle ^oruien cseeLuirJmİv
Zarfnı. adatir gim, ba- başka bfigjye ba|^ oianâ -jr^ atfadır tıfsttm'. faria, zatim varidtar <waı^ ımagk»^' ■-.■11=. BfadeyıcBİ oiufu ve ancak bu ortar.uR& gMSEtacsda’ meSic aefiar: sc^aflar, cylerar nfeiı
adar 2«~araar
Srevleanr ozelic adrart çerçekleşebıimeaı ıçw herj;^ Mt V «vİBBT de öü c^^kss ytcçekiefbm* btr varfab ar Imşe *9^ aoBdK Cücakierde ozrır we nesne cbşeıdafc ^ear MİMHr «■Mâentfr. <dayK nfadıkknda’ we bunUr zarf.a~/ îariüâde oneaK Dr âneSîk adı sozier Doyfeor «az dz;' «eşa ar ciariar
Haeatjıeı mmçâımjıtxjmmtdMmjazMİdkEssfai «MMc. tamJtcr atoiti. racefak; «i^ıv zaman «e durar kmğmam «ar aumaşan bigİrm acflands- Bu adlar fa» liı—Bifa «fetf wf«a zadjgflrpei agkrtepderier çıj-. bif;. «ferzadUı büçu rngıinie ort^ ;s«ar.
£ IHdBhfa Sicgfcnr <'?fThı3gaad vrya aor teArçm Kttk 'flMtf3wfanBîaaıncL^ r^rİEmfenn Eydesnierrv faer tu: bavfacdaniie^
öaslliUerine ad olan her türlü söz. söz öbe^ cümle (zarf-e^’lem)^ zarf olarak kullanıl^nlir. Bütün dilkr, varhklan söz öbejiı düzlemiîKİe, eylemleri de cümle düzleminde nitelerler; kısacası, cümle, bir olayın nitelenmesidir. Olayın adına cümle demr.
Dil İmlbmiTniTid^ pylemleri cüyl aydın ve belirgin hale getiı^ mek idiL yani eyleme yükleme yapabilmek için, bütün dillerde üç yol varrliT-
1. Çekimsiz sözlerin zarftık kullammv SözKiklük zarflardır; yer. zaman, yön. azlık çokluk vb. gibi bir yapma veya olmanın niteliği sayılabilec^ sözleri niteleyici, yani zarf olarak kullanmak biçiminde gerçekleşir. Hızlı koştu.; Çabuk gittiler.; Dün neredeydm?; Yârm okula geleceğim, vb.
Z Çekimli sözlerin zarftık kullanma: Varlık-eylem ılişkılerinm adlan olan ad-durum çekimli söz ve söz öbeklenyle gerçekleşir. Eve gddL; Okuldan aynldt.; Yukarıda oturdu.; Trenle gitti. Eve kadar yürüyordum.; Odun gün konuştun.; Onu görmek için gittiler, vb.
•ıMur. sıt«ttM> farkı. Mrhn varlıktan çok varlıktın harrkrtiermın nrtHr\’Kİ9a okifu \'v ancak bu ivrtamUrda ortaya çıkabılınesKİır Vark^ nıh*hk adlan sıfatlar, cvlmun nitelik adlan zarflardır
1 tVtMn Şak.tl v« ZaaMn lÜMI Ou mm Ek.)*nZarf-Eytam EUan
2 A J ZvWfn KkİMi IVİMMİMi AJ lapnM UmiS.w Çekim Edadan• ZarfUşma
fkr t'N’knun iL\relUk adının gervekleşebümesı için, her şeyden iinoft bir evVrm ile hu cvk*mı gerçekleştııecek bir varlıj^a veya bir kı^ve nerek varviır, CümWerde özne ve nesne dışındaki öjçeler. o-lnnm öaelhkk*ndir. vila>Tn nitelikleridir ve bımlar zarflardır. S'vKıkte arvak Kr ön'llik adı olan sözler, höylece. söz diziınirıde sıfat \<eva zarf olurlar
Nıtek^TCi >e açddaMO, yanı aitat veva zarf olmav’a en uygun sCakr renkler nitelik. tiKebk. sası, zaman ve durum gibi tek baş-lanna var ı4ama\'an bügilenn adlandır. Bu adlar ise. ancak söz dmnmdr «atat \eva zart görevi üstlenebilirler; çünkü sıfaüık bilgi süa ı^vklennde. zarftık bilgi oıimlede ıvıtzva çıkar, bş. zart *»f«t
tt>dır}ÇtT>emewn var oluş, bütün varlık için geçerlidir; 'ağaç' da Kilnvaktadır, 'var' olmaktadır.
Var oluş' w 'eylem' birlikteliği, dile, varlık için 'adı oluş-adı olmayış', yanı 'varlık-yokluk'; eylemler içinse, 'olumluluk-v>lumsualuk' olarak yansır. Varlığm olumsuzu, onun yokluğu ıkt*rv, evlemın olumlusu da olumsuzu da onun varbğıdır. Eylemin olumlu v’eya olumsuzluğu, onun var veya yok olduğunu hddırmez; onun gerçekleşip gerçekleşmediğini bildirir. Varlığm olumsuzu ise onun yokluğudur; bu yüzden adlann olumsuzu olmaz; var olmayan bilginin adı da var olamaz.
Bu konuda belirtilmesi gereken bir başka konu da, sözlük-İndekı evlem adlanrun varlık adlanna oranla çok daha az olma-landır. Bunun nedeni, birden çok varlığm ayru eylemi yapıyor klimasıdır. Gülmek eylemini yalnız insan yapabilirken, yürümek evlemıni insanlarla birlikte hayvanlar, doğmak veya Ölmek eylem-Wnni ise. bütün canlılar yapabilmektedir. Sözlüklerdeki sayılan, N’arlık adlanna göre çok daha az olan eylem adlarının anlamlan ise. N'aıiık adlarmdan çok daha zengindir; çünkü oldukça değişik \’arüklarm avTu e\iemi yapıyor olmaları, eylemleri sayıca sınırb kılarken, onlarm anlam yapılarını renklendirmiş ve dolayısıyla, sözlüklerdeki anlanüarmm artmasına yol açmıştır.
Eylemler, varlıklann eylemleri arasmdaki ortaklaşalıklar vunmden, bağlanma yetenekleri oldukça güçlü söz türleridir. Dillerin sözlüklerinde eylemler, adlara oranla, çok az bir yer kaplarlar; bunun nedeni, tabii ki pek çok varbğm ayru eylemi yapıyor olmasıdır ve eylemler, kullanım ve anlam zenginliklerini bu noktada kazamrlar. krş. eylem.
6. Fdat {1 bound morhpeme; 2. postpositum, partide, pointer wonL mtfnvıhon, prrposihcm, ınterjecfum): Edatlar, bağb bilgilerin w üışkilenn adlandır. Bu özelUkleriyle, siızlük birimleri arasmda apavn bir yere sahiptirler Dilde bağımsız olarak var olamayan, yoru kendi başlarına kuUanılamavan edatlar, söz, söz öbeği ve cümle (pbı dil bınmlenyle kullarulabilen ve onlara değişik anlam veya anlan çekime sokan sözlük veya söz dizimi- saat fiyatları sundu.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder