replika saat ve düşünce öyküsü konusu
en güzel yazıları yazan replika saat diyorki ve aklından başka hiçbir buyruğu dinlemeyen, ey-!!!Itîr !Iîrnlıhn «leceğıne adanmış kendi değerleriyle yöneten; guçlu ıtatırad«an> ve pıçlulüğun kendini “iyi", güçsüzlükten kaynaklanan her ««■tota-»yan bir Zerdüşt Ahlaka karşı Nietzsche, msanlığa soyleyecek-l«nm ihIska karşı yeni Zerdüşt’ün ağımdan haykırır Bünu Ecct Homo'da ıçıklarİlk ahlaka kar^ı kimse olarak, benim ağzımda Zerdüşt adının tam olarak ne anlama geldiği sorulması gerekir idiyse de sorulmadı lira, Iranlının tarihteki heybetli biricikliğini oluşturan şfv bunun (ahlak karşılığının) tam karşıtıdır. Zerdüşt, iyi ile kotunun çatışmasının olayların işleyişinin gerçek çemberi olduğunu ilk görendi ahlakın bir güç, neden, kendi-başına-hedef olduğunu metafizik dünyasına
Guçlu olma iradesini fiziksel, akılsal, duygusal güçlerini en yüksek düzeyde ifade edebilecek şekilde geliştiren üst insan için yasaklanan tek eylem, güçlu-olma-ıradesıni engelleyen şeyler karşısında duraksamaktır En başta da kendisine karşı sert olarak, kendi içindeki zayıflara, rahatlara kar şı koyacaktır Onları yenecek ve kendini aşacaktır Doğasındaki içgüdüleri
Güçlü olma iradesi, geçmişten devrolan atala tirmek ve onların köprülerini kendilerine köprü v ni bir gelecek kurulması uğruna kendini
Kardeşlerim, sizi yeni bir soyluluğa yönlendi yorum Sizler geleceğin dölleyenleri ve ekicilen*^^^^^^%
Kardeşlerim, soyluluğunuz geriye değil, ileriye bakacaktır Tum anavatanlardan ve önceki anavatanlardan kaçanlar oU. caksınız!
Çocuklarınızın ülkesini seveceksiniz: Bu sevgi olsun yem soyluluğunuz —en uzak denizdeki keşfedilmemiş ülke! Yelkenlerinizin onu aramasını ve aramasım buyuruyorum’
Atalarmızm çocuklan olmanızın bedelini çocuklannıza ödeyeceksiniz: Böyle kurtulacaksınız tüm geçmişin borcundan Üzerinize bu yeni yasa tabletini asıyorum!
Güçlülük iradesini insanlığa yeni bir gelecek uğruna adayan lomae.k-nu yaşamınm her evresinde, özellikle bir eş bulmada ve birleşmede uypue masını l ecektir.
Gençsin ve evlilik ve çocuk istersin. Ama soruyorum sana Sen bir çocuk isteyebilecek biri misin?
2^er kazanan mısm sen, kendi fatihin, duygulannm egemeni, erdemlerinin efendisi misin? Bunu soruyorum sana.
Ya da hayvan mıdır ve gerekseme midir isteğinde konuşan Yoksa tek başmalık mı? Ya da kendinle olan uyumsuzluk mu*^ Dilerim zaferin ve özgürlüğün istiyor olsun çocuğu Yaşayan anıtlar dıkmelisin zaferine ve özgürlüğüne.
Kefidmm oteamde yaratmalısm. Ama önce kendini yaratmalısın, beden ve ruh tam olarak
Kendim yalnız üenye doğru değil, yrukanya doğru da üretmelisin* Evlilik bahçesi yardımcı olsun sana bunda!
Daha yrusek bir beden, bir ük devinim, bir kendini döndüren çark yaratmalısm - bir yaratıcı yaratmalısm
Evlilik Buna ben, iki kişinin, yaratıcılarından daha fazla olanı yaratma iradesi diyorum Böyle bir iradeyi isteyenlerdeki
[arla ve bütürıün içinden alınan ama bütumı.
Iclenn yardımcılığı ile, Yahudi karşıtlığı bLu y.»
tın birey karşısındaki egemenliği gibi k;„ula tekleyıcı buldu. İnsanların eşit olmadıklarmm „ dı değerlerini kendisinin yaratmasının ve onlara'^’^'*'**'ı ‘ mesi ve bunlara benzer düşünceler, MakyavelvariT* ışık oldu. Ve üst insandaki güçlü olma iradesi üste
rak almmak yerine, kaba güç ve bu güce sahip kullanma özgürlüğü olarak alındı.
Ve Nietzsche, insanlığın son insan durumunu aşarak \ sanı yaratacak olan üst insanı ile, aydm-fîlozof-şair devl^et^*^*^ kaynağı olacakken, Mussolini ve Hitler gibilere güç kaynan \ ^ > ğına uğradı. Oysa, bu gibi savaşçı, ırkçı diktatörlere destek olac*w^ lerinin kontrolünde, kendi içlerindeki savaşta, değerler edinmede ' olacak çok daha önemli destekler vardı üst insanda. Bunlanbul!^ man, gerçekten güçlü olduğu zaman, başkalarını ezmeye, tiran özenmeye gerek kalmayacaktı zaten.
Nietzsche her şeyden önce, insanların erdem diye kabul ettikleninh lere, bunlar dedelerden ve dedelerin dedelerinden devrolarakgeldıkknf üzerlerinde düşünülmeden, kendi çağının değerleri olarak sürdunıkbur için karşıdır. Erdemler olarak bu şekilde zorlanarak kabul etünlenâcçr^ re, insandaki doğal güdüleri, doğasındaki güçlülüğü bastırdığı, oldurdu, insanı kendinden uzaklaştırdığı, özgürlüğü içerisinde gelişmesmıa^ diği için karşıdır.
Bilinen adlandırmalardan çok )âice olsun erdemin ve ondan söz ettiğinde, utanma kekelemekten.
Böyle de ve kekele: “Bu benim iyim, ben bunu seviyorum, tam böyle istiyorum, ben iyiyi böyle istiyorum.
Onu Tann’nın bir yasası olarak istemiyorum, onu bir insanlık yasası olarak istemiyorum: Üst dünyalara ve cennetlere ışa ret direği olmasını istemiyorum.
Güçlü insanın, gücünü eyleme sokmasında alçakgönüllülük^^ gibi erdemleri hiçe sa}mıasını önermemekte, bunların insanın güÇİ^ iradesini geliştirmesini engellemesine karşı gelmektedir. ÇoİÜ dirmelerinde aklın bilinçaltına inen, duyguların, içgüdülerin tan dürtüleri tahlil eden (ve Freud’a ışık tutan) Nietzsche’ye güre, acımanın gerisinde, acıyan kimsenin güçlülük ve
Yazıklar olsun acımanın üstesinden gelemeyen tüm âşıklara!
öyleyse uyarılmış olun acımaya karşı; oradan gelecek insana koyu bir bulut! Gerçekten, anlarım hava işaretlerini!
Ama şu sözü de belleyin: Tüm büyük sevgi acımanm üstündedir Çünkü o sevileni yaratmak ister.
Nietzsche, metafizik, epistemoloji, ahlak, estetik vb. sınıflar altında düzenlenebilecek resmi bir felsefe sistemi oluşturmadı. Onca düzenli felsefe sistemlerinin çoğu, belirli bir kendi-kendine-açık gerçeği geliştirdikleri felsefeyi temel olarak alırlar ve kesin yargılara varırlar. Felsefede son sözü söylemek ve kesin yargıya varmak, tüm sorulan yanıtlamak, dogmatik olmaktır onca. Sistemli bir felsefe oluşturmak da düşüncede güçsüzlük ifadesidir Herhangi bir sistem için yeterince dar görüşlü değilim -bu benim kendi sistemim de olsa.” Bilimselliğin getirdiği karamsar sonuçlara karşın, kesinlik konusunda bilimi geleneksel felsefenin yöntemlerine karşı savu-
Nietzsche’ye göre düşünce hiçbir zaman diyalektikten uzakJaşmamalı-dır; düşünen kimse daha önceki düşüncesini değiştirmekten, ona ters düşmekten ve eski düşüncesini bırakmaktan korkmamalıdır “O günlerde yazdığım (...) onu şimdi -elim ve aklım belki daha fazla bir şeyler öğrenimken-daha incelikle, berraklıkla ve özenle tanımladığımda daİM çaktır. Yaşamın her dönemi “gerçek"! kendi biçimmde an ar ®el gelişmesini bir notunda şöyle anlatır:
bilgeliğe giden yol...
Birinci adım: (...) saygı duy (ve boyun eğ ve öğren). Saygıya değer olan her şeyi içinde topla ve bırak bırarada çatışamlar Ağırlığı olan her şeyi koru. Biraradalık dönemi
ikinci adım En sıkı bağlı olduğun zaman, saygı duyan gön .lu kır. Ruhun özgürlüğü, bağımsızlık Karmaşıklık dtmemı Say-t mrnm. her şeyin eleştirilmesi (saygı duyulmayanın idealle
Herman von Helmholtz (oaalmoskopu bulana sistematik olarak açıkladı (1847): Doğanın toplam miktan değişmezdir. Doğadaki eneıjı^^'^v )i yaratamayız; sadece bir eneıji türünü başka K
Lord Kelvin’in (William Thomson) enerjinin'^s?,?'^® Os dığı çalışmalannm sonucu ise farklıydı (1852) Evre ramsal olarak değişmez ise de, bilfiil >ararU” enenW*^ rekli olarak yararsız ya da israf edilen ısıya dönu^ azalmaktadır. Bu, şu demekti: Evrendeki yararlı eneıii ve evrenin sonu gelecektir. Lord Kelvin’in yargısına holtz, bu sonucun, çok uzun zamanda da olsa evreni öluml*” ^ söyledi.
İsı üzerinde yapılan çalışmalar ayrıca, termodinamik («ı [\ enerji arasındaki ilişki ve birinin ötekine çevrilmesi bilimi) al* * Üşmeleri hızlandırdı.
2. Uzaydaki fiziksel faaliyet alanları (ses, ışık, elektrik) kon elektrik ve mamyetik alanla ilgili gelişmeler özellikle Michael FaraJ^ James Clerk Maxwell tarafından yapıldı. Faraday bir mıknatısın bir tel sargısına yaklaştınidığmda mıknatısın mekanik hareketinin bakınıl de elektrik enerjisine çevrildiğini deneyle ksınıtladı; elektrik akımlanma bir manyetik alan meydana getirdiğini gösterdi.
Işığın bir elektromanyetik dalga olduğunu ileri süren (1867) Jam» Clerk Maxwell, buna ilişkin kurduğu matematiksel denklemlerle ışığınk» mızıdan mora kadarki tayfının dışında kalan, görülmeyen, en uzun dalga boyundan en kısa dalgaboyuna kadar uzanan radyasyonlar bulunduğunu saptadı
Daha sonra, Heinrich Hertz bunların en uzunlarının radyo dalgalar U888), Konrad Röntgen de en kısalannm X-ışmlan olduğunu (1895) buldu 1ar
Newtoncu fizikteki, bütün güçlerin etkiledikleri cisimlerle sıkı »ıkıy* iimtili olduklarına dayanan mekaniksel “güç” kavramı, yerim, çok daha belirsiz bir “alan* kavramına bırakıyordu. Ama yine de, Newton’un mekanı ğınden tam uzaklaşılamıyor, elektromanyetik alanlar “eter”de meydana gelen mekaniksel gerilmelerin bir sonucu, elektromanyetik dalgalar lae *eter”de oluşan elastik dalgalar olarak açıklanıyordu.
3. Ingüiz bilim adamı John Dalton, her elementin bölünemez olanui cık parçacıklardan -atomlardan- oluştuğunu söyleyerek maddenm atonua kuramını ilk kez kimya alanına getirdi (1808).
Theodor Schwann ve Mathias Jacob Schleıden bunun biyolojideki tamamlayıcısı oldular ve organik yaşamm hücrelerden oluştuğunu açıklay* rak biyolojide hücre kuramınm temelini attılar
„ Ptkisine bağlayan Schwann, hücre ku-
Wa^"dokulanndaki bütün değişik şekiller dönüş-£ka şeîler değildir (...) Hayvanlar dünyasının her yenn-(..) Bu Llenle hücreli köken hepsinin ortak yanı-
*' b« gelişmeleri izleyerekten, hücre -sağlıklı ve sağlıksız- üzerine yapıla, derin ve kapsamlı incelemeler, hücre kuramını hastalıklı dokuların ın-celenmesınde uygulayan Rudolph Virchov’un hücresel patolojinin temelini İtinâsıyla sonuçlandı ve tıpta yeni bir çığır açıldı.
Bâktenlehn varlığının dıştan gelen mikroplara ya da var olanlann üremesine bağlı olduğunu ortaya çıkaran Louis Pasteur, hastalıklarda mikrop kuramının temelini atarak bakteriyolojiyi başlattı. Pasteur’ün antraks ışırbon) ve kuduz üzerine çahşmalan bu hastalıklara karşı aşılarm bulunması ile sonuçlandı.
19. yüzyılda biyoloji alanmdakı çedışmalarm önem kazEuıması sonunda tıp tam anlamıyla bilimsellik kazemdı.
Robert Koch tüberküloza neden olan mikroorganizmayı buldu (1882) ve baktenyoloji tekniğini geliştirdi.
Paul Ehrlich frenginin tedavisinde kullanılan Salvarsan’ı buldu (1909).
ir umphry Davy, W.T.G. Morton ve J.Y. Simpson ameliyatlarda anesteziyi buldular.
vvameliyatlarda ilk kez antiseptik olarak asit fenik (karbo-
landı; ameliyathanelerde steril durumlarm gerek doktor gerekse hasta bakımmdan önemini vurguladı (1867).
W K. Röntgen in X-ışmlannı bulması (1895) içsel hastalıkların teşhisini ve kanser gibi hastalıkların tedavisini kolaylaştırdı.
Helmholtz’un oftalmoskopu bulması, gözün içine inilmesini olanaklı kıldı
Laveran, sıtma mikrobunu buldu (1880). Beş yıl sonra bu mikrobun insanlara sivrisinek sokmasıyla geçtiği saptandı.
BtLtM VE TEKNOLOJİ İNSANLIĞIN YENİ DİNİ Mİ7
dolu yazılann genel içeriği. dunyamn^STl^ amaçla toplanmasmın gelecekteki evreni daydı. «'»renael ban^
Victor Hı^ bir yazısmda inşam. Newton,aı *, ^ V, sabim (ealculut ı simgeleyen gizemli bir tekne »
nnde. daha fazla bilgiye ve tüm sonınlann çöra^e^»k«^ doğru yolculuğa çıkardı İngiliz yazar WinwoodR^Srt Martyrdon of Monde (İnsanın Şehitliği) şöyle
Bilim aracılığı ile doğanın işle^nin yöntemleruu mız zaman onun yerini alabileceğiz ve onları biz cağız (...) İnsanlar doğamn güçlerini yenecektir, marlan ve dünyaların üretenleri kendileri olacakür 1^,^ man mükemmelliğe ulaşacaktır; bu nedenle de, sındeı^^ı bir Tann olarak taptığı olacaktır
1888’de Amerikalı siyaset yazan Edward Bellamy. Lookuif < Geriye Bakarsak) adlı kitabmda, makinelerin her gün artım vena« sanlann gelirlerini artıracağım, daha fazla varlık ve güven, lan, özgürlük vereceğini yazdı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder